وبسایت مرکز آموزش موسسه همشهری، ترجمه: امید جهانشاهی - در سال 1997 موسسه «پیو» برای تعیین و شناسایی اصولی برای روزنامهنگاری از شهروندان و اهالی خبر تحقیقی انجام داد. از جمله نتایج این تحقیق گسترده انتشار 9 اصل برای روزنامهنگاری بود. این موارد مبنای تالیف کتاب «اصول روزنامهنگاری» بود که تام رزنستال (مدیر مرکز پیو) و بیل کواچ رییس کمیته دغدغههای روزنامه نگاران (CCJ) و معاون ارشد موسسه پیو آنرا نوشتند. در اینجا این اصول به عنوان خطوط اصلی گزارش اولیه تحقیق ذکر میشود.
1) نخستین وظیفه روزنامه نگاری رسیدن به حقیقت است
دموکراسی به شهروندانی وابسته است که اطلاعات مطمئن و صحیح دارند. روزنامهنگاری، حقیقت را در خلاء و یا از منظر فلسفی دنبال نمیکند، بلکه میتواند - و باید- حقیقت را در یک فضای واقعی و عینی دنبال کند. حقیقت روزنامهنگاری فرایندی است که با مقررات حرفه ای، گرداوری اطلاعات و روایت واقعیت و اثبات حقیقت به دست میآید.
روزنامهنگاران تلاش میکنند گزارشی منصفانه و قابل اطمینان از موضوعی مهم و ارزشمند ارائه دهند. منابع و روشهای روزنامهنگاران باید تا حد امکان روشن باشد؛ تا مخاطبان بتوانند اطلاعات را ارزیابی کنند. حتی در دنیایی با عقاید گوناگون، درستی بنیاد همه چیز است: متن، تفسیر، اظهارنظر، انتقاد یا تحلیل.
پس از آن حقیقت از این تبادل نظرها حاصل میشود. چنانچه شهروندان با جریان گستردهتری از اطلاعات مواجه شوند؛ نیاز بیشتری به منابع قابل قبول دارند، منابعی که برای تایید اطلاعات لازم است.
2) باید به شهروندان وفادار بود
اگر چه سازمانهای خبری به موسسات بسیاری از جمله آگهی دهندگان و سهام داران پاسخ میدهند؛ اما روزنامه نگاران بیش از هر چیزی باید وفاداری به شهروندان و منافع عمومی را در نظر داشته باشند. تعهد از نخستین اصول برای یک سازمان خبری است. قول و قرار تلویحی، که به مخاطبان میگوید، گزارش به نفع آگهیدهندگان تحریف نشده است. تعهد به شهروندان همچنین بدین معنی است که روزنامهنگاران باید تصویر منصفانهای از همه اقشار جامعه ارائه دهند. نادیده گرفتن برخی از شهروندان موجب محرومیت از حق رای یا امتیاز آنان میشود. سازمانهای خبری مدرن بر این باورند که اعتبار رسانه، مخاطبان زیاد و وفادار به وجود میآورد و این موفقیت اقتصادی به دنبال دارد. در این رابطه یک سازمان خبری باید بیش از عوامل دیگر، از تعهدش نسبت به مخاطب حمایت کنند.
3) اثبات حقایق، اساس کار است
روزنامهنگاران برای اثبات حقایق به مقررات حرفهای تکیه میکنند. وقتی مفهوم عینیت مطرح میشود به این معنی نیست که روزنامهنگاران از جانبداری کاملا بری هستند بلکه این مفهوم به معنای روشی نسبتا منطقی و اصولی برای بررسی اطلاعات و به عبارت دیگر رویکردی صریح و صحیح به اسناد است. جستجوی چندین شاهد، تا حد امکان نشان دادن منابع مختلف و یا پرسیدن و بررسی جنبههای مختلف موضوع از اصول این روش هستند. اصل اهمیت تأیید و تصدیق مطالب، یکی از چیزهایی است که روزنامهنگاری را از دیگر روشهای ارتباطی مثل تبلیغات، ادبیات داستانی و سرگرمی متمایز میکند. با این وجود نیاز به روشهای حرفهای همیشه کاملا شناخته شده و مشخص نیست. اگرچه روزنامه نگاری تکنیکهای مختلفی را جهت مشخص کردن حقایق (facts) توسعه داده است اما به عنوان مثال کار چندانی در زمینه توسعه سیستمی برای بررسی قابل اطمینان بودن تفسیرهای ژورنالیستی انجام نشده است.
4) روزنامه نگاران باید با حفظ قواعد، مستقل بمانند
عدم وابستگی، از الزامات اولیه روزنامهنگاری است و امری اساسی برای «قابل اطمینان بودن» به شمار میرود. استقلال روح و ذهن به جای خنثی بودن، اصلی است که روزنامهنگاران باید به آن توجه داشته باشند. اگر چه سردبیران و مفسران کاملا بیطرف نیستند، اما هنوز منبع اعتبارشان درستی، بیطرفی عاقلانه و توانایی بهدست آوردن اطلاعات است و نه وابستگی به گروه خاصی. این بسیار مهم است که ما در حفظ استقلالمان باید از منحرف شدن به خود پسندی، نخبه سالاری، انزواگرایی و یا پوچ گرایی بپرهیزیم.
5) باید به شکل نهادی مستقل از قدرت برخورد کرد
روزنامهنگاری قدرت بسیاری دارد برای ایستادن در برابر افرادی که قدرت و موقعیتشان روی مردم اثر میگذارد. بنیانگذاران روزنامهنگاری این قدرت را شناخته بودند که روزنامهنگاری وسیله دفاعی در مقابل استبداد است. هنگامی که آنها از مطبوعات مستقل حمایت میکنند به دلیل جلب اعتماد مردم است. به عنوان روزنامهنگار وظیفه داریم از این محافظ آزادی مراقبت کنیم. نباید با استفاده سطحی آن را سبک کنیم و یا در منافع تجاری از آن سوء استفاده کنیم.
6) باید زمینه بحث و تبادل نظر را برای نقد همگانی و قضاوت عمومی فراهم کرد
رسانههای خبری عرصه ارائه مباحث عمومی هستند و این مسئولیت، قواعدی را برای حرفه ما ایجاد میکند. با حقایق خبر سازی شود و نه با پیش داوری و پیشبینی، بهترین خدمت به جامعه شده است. همچنین باید به جای اینکه تنها اختلافات جذاب و حاشیهای برجسته شود، تلاش کرد تا نقطه نظرات و علایق گوناگون جامعه را منصفانه ارائه داد. درستی و صداقت به عنوان چارچوبهای کار روزنامهنگاری مورد نیاز است.
7) باید تلاش کرد مطالب جذاب و مربوط به موضوع باشد
روزنامهنگاری قصهگویی هدفمند است. باید کاری بیش از جذب مخاطب و یا فهرست کردن مطالب مهم انجام داد. برای تداوم کار، باید میان چیزی که خوانندگان میدانند که میخواهند با چیزی که انتظارش را ندارند اما به آن نیازمندند، ارتباط برقرار کرد. به عبارت دیگر باید تلاش کرد تا مطالب مهم، جذاب و مربوط به موضوع باشد. تاثیرگذاری کار روزنامه نگاری را هم از میزان مخاطبانی که جلب کرده است می سنجند و هم کسانی که کارشان را توجیه کرده است. این بدان معنی است که روزنامهنگاران باید دائماً درباره اینکه چه مطلبی و در چه فرمی برای مخاطبان ارزشمندتر است تحقیق کنند. اگرچه روزنامهنگاران نباید تنها به موضوعاتی مهم مثل دولت و امنیت عمومی بپردازند اما در عین حال باید توجه داشت که روزنامه نگاری با مسائل پیش پا افتاده از بین میرود و در نهایت جامعهای کم مایه را ایجاد میکند.
8) خبر باید قابل فهم و متناسب باشد
متناسب نگاه داشتن اخبار و جا نینداختن مطالب مهم نیز از اصول صداقت است. خبرنگاری نوعی نقشهکشی است. روزنامهنگاری نقشهای برای شهروندان تهیه کند تا مسیر جامعه را به آنان نشان دهد. اغراق در حوادث برای ایجاد هیجان، غفلت از دیگر رویدادها، نگرش کلیشهای و همچنین ارائه نظرات کاملا منفی و بدبینانه این نقشه را غیر قابل اطمینان میسازد. نقشه باید شامل اخبار تمام جامعه باشد و نه اینکه فقط برای گروه اجتماعی خاصی گیرا باشد. این بهترین موفقیتی است که اتاقهای خبری با ایجاد تنوع در پس زمینهها و نماها به آن میرسند. نقشه تنها یک تشبیه است؛ متناسب و قابل فهم بودن مساله مهمی است که خبرنگاران باید به آن توجه کنند.
9) روزنامهنگاران باید اجازه داشته باشند تا از وجدان شخصی خود استفاده کنند
هر روزنامهنگاری باید برداشت و نظر شخصی خودش را از اخلاقیات و مسئولیت داشته باشد. همه ما باید نسبت به این قضیه راغب باشیم، تا زمانی که به انصاف و درستی احتیاج است، اختلافات با همکارانمان را چه در اتاقهای خبری و یا مجموعههای اجرایی به زبان بیاوریم. سازمانهای خبری این استقلال بیان نظر مخالف را با تشویق افراد برای ابراز عقیدهشان، به خوبی به دست میآورند. آزادی بیان نظر مخالف، اختلافات عقلانی لازم برای آگاهی را تحریک میکند و به روزنامهنگاری کمک میکند تا به خوبی تنوع رو به افزایش جامعه را نمایندگی و گزارش کند.
